Korzenie naszej uczelni sięgają odległych czasów, choć trudno wskazać określony moment jako początek. W obowiązujących obecnie statutach wspomina się, że Collegium Bobolanum „posiada historyczne powiązania z Akademią Połocką założoną przez zakon Towarzystwa Jezusowego i rząd rosyjski w 1812 roku”. Był to rok, upamiętniony w Panu Tadeuszu w samym tytule przedostatniej księgi, zaczynającej się słynną inwokacją: „O roku ów! kto ciebie widział w naszym kraju!”... Złączenie początku z rokiem 1812 byłoby kuszące, jednak – Połock gościł już wcześniej uczelnię jezuicką. Było to kolegium utworzone w 1580 roku dzięki bogatej fundacji króla Stefana Batorego. Najpierw istniały tu różne szkoły średnie, następnie pojawiły się także studia przygotowujące młodych jezuitów do kapłaństwa: studia filozoficzne od 1649 roku i studia teologiczne od 1737 roku. Właśnie ten ostatni rok uznać można za początek uczelni teologicznej, która stopniowo – po wielu krokach – doprowadziła do Collegium Bobolanum.

Na uwagę zasługuje związek uczelni ze św. Andrzejem Bobolą, nie tylko patronem Collegium Bobolanum, ale od 16 maja 2002 roku Patronem Polski. Pierwsze otwarcie się jezuickiego studium na studentów spoza Towarzystwa Jezusowego – przez utworzenie Akademii Połockiej – zostało bezpośrednio poprzedzone przez sprowadzenie z Pińska do Połocka relikwii Andrzeja Boboli w 1808 roku. W tym sensie można powiedzieć, że Bobola patronował z bliska powstaniu Akademii, która potem ewoluowała, zmieniała postać i miejsce, by w końcu wyraźnie się związać z jego patronatem.

Oto w telegraficznym skrócie dalsze dzieje jezuickiej uczelni na tle rozwoju kultu Świętego. Relikwie Męczennika pozostały w Połocku do 1922 roku, zaś jezuici z Akademii musieli opuścić miasto w roku 1820. Po wypędzeniu z Rosji przybyli do Galicji (pod zaborem austriackim), gdzie w końcu studium teologiczne znalazło siedzibę w Krakowie. Po I wojnie światowej, w odrodzonej Polsce, studium powróciło – po kilku latach gościny w innych miejscach – do Krakowa. Tutaj doczekało się wreszcie ponownego uznania ze strony władzy państwowej, już nie zaborczej, jak w Połocku, ale polskiej – dnia 27 lutego 1922 roku. Tego samego roku relikwie Andrzeja Boboli, uznanego od 1853 roku za błogosławionego, zostały wywiezione przez bolszewików z Połocka, skąd przez Moskwę – po niełatwych staraniach Stolicy Apostolskiej – trafiły do Rzymu, gdzie zaczęto przygotowania do kanonizacji. Jednocześnie był realizowany plan przeniesienia studium teologicznego do Lublina, do nowego kolegium pod nazwą Bobolanum. Przeniesienie dokonało się w 1926 roku. Patronat Andrzeja Boboli miał się rozciągać nie tylko na teologiczne studium przeniesione z Krakowa, lecz i na całe lubelskie kolegium, przy którym miał ponadto powstać kościół, i mauzoleum dla relikwii Boboli po ich planowanym powrocie do Polski – po kanonizacji. Stało się jednak inaczej. Wprawdzie właśnie w Lublinie dotychczasowe studium teologiczne zostało przekształcone na Wydział Teologiczny, zatwierdzony w 1932 roku; jednak po kanonizacji w 1938 roku relikwie Świętego trafiły z woli Piusa XI do Stolicy, by w końcu – po kolejnej utracie niepodległości i częściowym jej odzyskaniu – przyciągnąć do Warszawy także Wydział.

Przeniesienie Wydziału Teologicznego Bobolanum do budynku przy ul. Rakowieckiej 61 w Warszawie nastąpiło w sierpniu 1952 roku. Zatem w uroczystym roku 2002, który przyniósł ogłoszenie św. Andrzeja Boboli Patronem Polski, świętowaliśmy jednocześnie 50. rocznicę pobytu Bobolanum u boku relikwii Świętego.

Gdy Bobolanum znalazło się w Stolicy, pierwszym owocem było nieoczekiwanie powstanie parafii pod wezwaniem św. Andrzeja Boboli. Została ona powołana do życia 1 stycznia 1953 roku z inicjatywy Prymasa Tysiąclecia, przekonanego, że zakorzenienie jezuitów na miejscu dzięki parafii pomoże także Wydziałowi przetrwać niepewne czasy komunistyczne. Złączenie z parafią na Rakowieckiej nie tylko pozwoliło przetrwać, ale przyniosło Wydziałowi rozbudowę zajmowanego tu budynku. Dzięki nowemu skrzydłu dobudowanemu pod koniec 50. lat poprawiły się warunki mieszkaniowe w domu, który początkowo nie był przygotowany na przyjęcie znacznej liczby profesorów i studentów Bobolanum. Można było także sprowadzić wreszcie w 60. latach do Warszawy księgozbiór lubelski, wcześniej zdeponowany w Bibliotece KUL. Kolejne lata poświadczały nie tylko rozwój, lecz i zastój... Komunistyczne władze blokowały zarówno kult Andrzeja Boboli, jak i działanie poświęconego jemu Bobolanum. Ale przyszła wreszcie zapowiedź odmiany. W roku 1988, kiedy świętowaliśmy 50. rocznicę kanonizacji Boboli, zbiegły się dwa wydarzenia: rozpoczęło działalność Sanktuarium pod jego wezwaniem, a Bobolanum stało się częścią Papieskiego Wydziału Teologicznego. Po roku nastała nowa faza w dziejach odrodzonej Polski – zaczęła się III Rzeczpospolita, której obecnie błogosławi nowy Patron, od lat patronujący naszej uczelni. Kolejną ważną datą w historii Collegium Bobolanum jest utworzenie w 2009 roku nowego kierunku studiów – politologii.

To, że przed 50 laty Bobolanum przyciągnęło do siebie parafię, stanowi także na przyszłość istotną wskazówkę: teologiczna praca w uczelni ma wydać owoce duszpasterskie. Może nie przypadkiem najważniejszy wkład Bobolanum do życia Kościoła w Polsce w ostatnich 50 latach wyraził się w dziele służącym katechezie. Ważne – mamy nadzieję – pozostają w tej dziedzinie nasze publikacje, czy to w akademickim piśmie „Studia Bobolanum”, czy w ramach Serii Bobolanum, czy też książki wydawane w innych wydawnictwach.

Wsparcie, którego św. Andrzej udziela swoim współbraciom, aby przez nich trafiać do wielu innych, nie ogranicza się do polskich jezuitów. Uderza w dziejach jego kultu to, że pamięć o Męczenniku była niekiedy żywsza niż u Polaków – u współbraci w innych krajach, innych języków.

Znacząca część wykładowców w Collegium Bobolanum to jezuici, ale nie tylko. Naszymi wykładowcami są także księża diecezjalni, osoby zakonne oraz duża ilość osób świeckich. Co do wykładowców-jezuitów wielu z nich swe studia odbyło na zachodnich uczelniach Towarzystwa Jezusowego. Niektórzy z obecnych pracowników Collegium Bobolanum już obecnie mogą się odwdzięczyć za uzyskaną pomoc. Prowadzą zajęcia na Wydziałach, gdzie kończyli swe dysertacje doktorskie, czy to w Paryżu (Centre Sèvres), czy w Rzymie (Uniwersytet Gregoriański). Od wielu lat silne więzy łączą Collegium Bobolanum z Katolickim Uniwersytetem Ukraińskim we Lwowie oraz z jezuickim Aloisianum w Bratysławie, które przekształciło się – dzięki wydatnej pomocy polskich jezuitów – w Wydział Teologiczny Uniwersytetu w Trnawie.

Międzynarodowego charakteru Collegium Bobolanum przydają także dwie związane z nim instytucje: 1) Papieski Instytut Studiów Kościelnych (PISK), założony w Rzymie z inicjatywy Prymasa Tysiąclecia, mający obecnie swoją polską siedzibę przy Bobolanum; jego celem jest gromadzenie mikrofilmów itp. dokumentów, znajdujących się w Archivum Secretum Vaticanum oraz innych archiwach kościelnych. 2) Europejskie Centrum Komunikacji i Kultury (European Centre of Culture and Communication - ECCC) z siedzibą w Warszawie - Falenicy. Centrum służy formacji duchowej i intelektualnej, promuje refleksję nad wartościami chrześcijańskimi, rozwija postawę odpowiedzialności za kształt współczesnego świata.

Collegium Bobolanum stanowi więc część Papieskiego Wydziału Teologicznego w Warszawie (PWTW), który składa się z dwóch kolegiów: Collegium Bobolanum (pod patronatem św. Andrzeja Boboli) i Collegium Joanneum (pod patronatem św. Jana Chrzciciela). PWTW w obecnej postaci został utworzony przez Stolicę Apostolską 3 maja 1988 roku; zatwierdzenie swej osobowości prawnej uzyskał w 1989 roku. Status PWTW jako szkoły wyższej oraz osobowość prawną każdej z Sekcji (każdego z Collegium) potwierdziły kolejne dokumenty: najpierw Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzeczpospolitą Polską 28 lipca 1993 roku, następnie Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej i Konferencją Episkopatu Polski 1 lipca 1999 roku.

Status prawny Uczelni
Papieski Wydział Teologiczny w Warszawie (PWTW) został erygowany przez Stolicę Apostolską dnia 3 maja 1988 r. dekretem N.866/87/12 Kongregacji Wychowania Katolickiego.
Zgodnie z art. 15 ust. 2 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzeczpospolitą Polską oraz art. 23 ust. 2 z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. Nr 29, poz.154) Rząd Rzeczypospolitej Polskiej i Konferencja Episkopatu Polski działająca z mocy upoważnienia udzielonego jej przez Stolicę Apostolską uzgodniły, że Papieski Wydział Teologiczny w Warszawie stanowi kościelną szkołę wyższą i posiada osobowość prawną oraz uprawnienia określone w umowie pomiędzy Rządem i Episkopatem z dnia 1 lipca 1999 r. (Dz. U. Nr 63, poz. 727). Uczelnia posiada uprawnienie do nadawania stopni magistra teologii. Prowadzi ponadto, na kierunku teologii, kanoniczne studium licencjackie, przewody doktorskie i habilitacyjne, nadając odpowiednie stopnie naukowe. 

Zobacz:

Aktualne informacje o Uczelni na stronie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, 2016

Aktualny status prawny Uczelni, 2000 r.

Dnia 6 marca 2000 r. Decyzja Ministra Edukacji Narodowej (DNS-1-0145-56/AM/PWT/2000) przyznała prawo państwowe do prowadzenia studiów magisterskich teologii.

Dnia 29 lipca 1999 r.  Obwieszczenie Ministra Spraw Zagranicznych o wykonaniu Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską (Dz. U. Nr 63, poz. 727): Zgodnie z art. 15 ust. 2 Konkordatu oraz art. 23 ust. 2 z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej Rząd Rzeczypospolitej Polskiej i Konferencja Episkopatu Polski działająca z mocy upoważnienia udzielonego jej przez Stolicę Apostolską uzgodniły, że Papieski Wydział Teologiczny w Warszawie stanowi kościelną szkołę wyższą i posiada osobowość prawną (każda sekcja) oraz uprawnienia określone w umowie pomiędzy Rządem i Episkopatem z dnia 1 lipca 1999 r. (Dz. U. Nr 63, poz. 727). Uczelnia posiada uprawnienie do nadawania stopni magistra teologii. Prowadzi ponadto, na kierunku teologii, kanoniczne studium licencjackie, przewody doktorskie i habilitacyjne, nadając odpowiednie stopnie naukowe.

Dnia 28 lipca 1993 r. podpisany Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzeczpospolitą Polską (art. 15 ust. 2) dał podstawę prawną aby kościelna szkoła wyższa mogła posiadać osobowość prawną oraz uprawnienia określone w umowie pomiędzy Rządem i Episkopatem.

Jan Paweł II, Konstytucja Apostolska "Ex corde Ecclesiae" o uniwersytetach katolickich, Rzym, 15 sierpnia 1990 r.

Dnia 17 maja 1989 r. podpisana Ustawa o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. Nr 29, poz.154, art. 23 ust. 2) dał podstawę prawną aby kościelna szkoła wyższa mogła posiadać osobowość prawną oraz uprawnienia określone w umowie pomiędzy Rządem i Episkopatem.

Dnia 3 maja 1988 r. Papieski Wydział Teologiczny w Warszawie (PWTW) został erygowany przez Stolicę Apostolską dekretem N.866/87/12 Kongregacji Wychowania Katolickiego.

Dnia 26 września 1984 r. Statuty Wydziału "Bobolanum" zostały uznane za zgodne z Konstytucją Apostolską "Sapientia Christiana" i ostatecznie zatwierdzone wraz ze wszystkimi poprzednimi prawami, jako Statuty otwartego Wydziału.

Jan Paweł II, Konstytucja Apostolska "Sapientia Christiana" o uniwersytetach i wydziałach kościelnych, Rzym, 15 kwietnia 1979 r.

Dnia 2 lutego 1973 r. Kongregacja Wychowania Katolickiego zatwierdziła na czas próby Statuty Wydziału. Zostały one opracowane według założeń Soboru Watykańskiego II i Normae quaedam. Wydział uzyskał prawo nadawania stopni doktora habilitowanego.

Św. Kongregacja Instytucji Katolickich, Normae quaedam ad  Constitutionem Apostolicam Deus scienciarum Dominus de studiis academicis ecclesiasticis regognoscendam, Watykan, 1968.

Prawo nadane Wydziałowi zostało potwierdzone w 1934 r.

Po wydaniu Konstytucji Apostolskiej "Deus scientiarum Dominus" Święta Kongregacja do spraw Seminariów i Uniwersytetów przyznała Studium TJ w Prowincjach Polskich, na określony czas, prawo nadawania tytułów magistra i li-cencjata oraz stopni doktora.

Pius XI, Konstytucja Apostolska "Deus scientiarum Dominus" o uniwersytetach i wydziałach studiów kościelnych, Rzym, 24 maja 1931 r.

Dnia 9 listopada 1929 r. Rada Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej potwierdziła status szkoły wyższej. 

20 lipca 1922 r. bolszewicy przewieźli trumnę z relikwiami Andrzeja Boboli z Połocka do gmachu Wystawy Higienicznej Ludowego Komisariatu Zdrowia w Moskwie.

Dnia 27 lutego 1922 r. Rada Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej nadała Teologicznemu Studium Towarzystwa Jezusowego w Polsce status szkoły wyższej.

Leon XIII - Encyklika "Aeterni Patris" o filozofii św. Tomasza z Akwinu, Rzym 4 sierpnia 1879.

W 1830 r. relikwie męczennika o. Andrzeja Boboli SJ przewieziono do kościoła dominikanów w Połocku.

W 1820 r. zamknięto Akademię Połocką w następstwie kasacji Towarzystwa Jezusowego i wypędzenia jezuitów z zaboru rosyjskiego. Kadra profesorska rozjechała się po świecie.

Na mocy nadanego prawa przez papieża Juliusza III (Sacrae religionis z dnia 22 października 1552 r.) i potwierdzonego w 1814 r., wówczas gdy Towarzystwo Jezusowe zostało przywrócone przez papieża Piusa VII, studenci Akademii mogli uzyskać stopień licencjata i doktora. Odpowiednie zaś uwierzytelnienia, jeśli zachodziła potrzeba, nadawała uczelnia jezuicka w Rzymie - Papieski Uniwersytet Gregoriański.

12 stycznia 1812 r. zostaje wydany ukaz carski Aleksandra I wynoszący połockie Kolegium Jezuitów "na stopień Akademii z nadaniem jej przywilejów, którymi zaszczyciliśmy uniwersytety". Początek Collegium Bobolanum jest historycznie związany z Akademią Połocką (1812-1820) założoną w zaborze rosyjskim przez jezuitów i rząd rosyjski. Akademia Połocka miała: wydział teologii, wydział filozofii oraz nauk wyzwolonych i wydział filologii klasycznej i współczesnej.

W latach 1633-1635 o. Andrzej Bobola SJ był moderatorem Sodalicji Mariańskiej wśród młodzieży w Połocku. W roku 1636 został mianowany kaznodzieją w Warszawie. W latach 1637–1638 jest ponownie w Połocku i pracuje jako jako prefekt kolegium (dyrektor studiów młodzieży) i kaznodzieja. W roku W roku 1653 o. Bobola znowu przebywa w Połocku.

Ludność Połocka i okolic w przeważającej większości wyznawała prawosławie, więc jezuickie kolegium stało się najważniejszym w regionie ośrodkiem misji katolickiej. W kolegium wykładali m.in. o. Maciej Kazimierz Sarbiewski SJ (1626–1628), poeta.

Na początku 1580 r. jezuici założyli w Połocku na początek dwie klasy i mieli 5 uczniów. Nauczycielami byli o. Piotr Skarga SJ (pierwszy rektor kolegium), o. Stanisław Łęczycki SJ i o. Jan Aland SJ.

30 września 1579 r. (po zdobyciu zamku w Połocku pod koniec sierpnia) król Polski Stefan Batory napisał w liście do o. Piotra Skargi SJ w Wilnie, że postanowił ex voto ufundować tam kolegium jezuitów.